Categorie archief: projects

Contour Biennale 2019

Première en Q&A van de film ‘(Pas) Mon Pays, Part I and II’
en tentoonstelling van de installatie ‘The Copy’
op de Contour Biennale 9

   

 

(Pas) Mon Pays, Part I and II
Première + Q&A 19 oktober 17:30u – 19:30u
Contour Biennale 2019
https://www.contour9.be/nl/contour/
nona kunstencentrum, Begijnenstraat 19, 2800 Mechelen
Extra Screenings 18 oktober 16u en 19 oktober 12.30u
CC Mechelen: Minderbroedersgang 5, 2800 Mechelen

Christmas 1966 in Congo  

Bie Michels is geboren en getogen in Congo. Ze groeide op in een huis op de campus van de huidige Universiteit van Kinshasa (het vroegere ‘Lovanium’, de eerste universiteit van het land, 1954 – 1971). Zoals de titel aangeeft, bestaat de film ‘(Pas) Mon Pays, Part I en II’ uit twee delen. Het eerste segment introduceert een koloniaal monument in Mechelen en de inspanningen van Michels om dit beeld te dekoloniseren, samen met een groep Belgen met Congolese roots die in de omgeving van Mechelen wonen*. Het tweede deel toont een bezoek van de kunstenaar aan Congo en is gebaseerd op ’haar persoonlijke geschiedenis.  ‘(Pas) Mon Pays, Part I en II’ is een poging om het heden en verleden samen te brengen, om zo beter naar de toekomst van onze huidige postkoloniale situatie te kunnen kijken, zowel in Congo als in Mechelen.

Part I

In Mechelen huldigt een intrigerend koloniaal beeld van Lode Eyckermans op de Schuttersvest 31 “pioniers die stierven voor de beschaving in Congo”. Een van deze pioniers is echter de bevelhebber Van Kerckhoven, een notoir wrede commandant tijdens het bewind van koning Leopold II van België. Het beeld toont twee gestileerde Congolese hoofden, van een man en een vrouw, als een Januskop. Het esthetiseert wat problematisch het “Afrikaanse ras” wordt genoemd en zou dus eerder als een eerbetoon beschouwd kunnen worden, wat in schril contrast staat met de inscriptie op de sokkel. De inscriptie vertelt namelijk maar één kant van het verhaal, de belgische.

Om deze reden vroeg Bie Michels aan de beeldhouwer Raf Vergauwen om een ​kopie op schaal van het monument te maken. Samen met een groep Belgen met Congolese roots, werkte ze maandenlang aan een voorstel voor een nieuwe alternatieve inscriptie voor deze kopie. Na verschillende vergaderingen en werksessies stelde de groep deze nieuwe inscriptie voor aan de burgemeester van Mechelen. De tekst toont beide zijden van de geschiedenis en focust op het woord ‘beschaving’. Dit bezoek was het eindpunt van het project. De kopie en het proces, evenals de vergaderingen en de ontmoeting met de Mechelse burgemeester Bart Somers, zijn het onderwerp van het eerste deel van Michels film.

Part II

Het tweede deel van ‘(Pas) Mon Pays’ toont hoe Michels terugkeert naar de Universiteit van Kinshasa (voorheen Lovanium), voor het eerst sinds ze Congo verliet als negenjarige. Ze bezoekt het huis waar ze opgroeide, de universiteitsgebouwen, haar oude school, de kerk, het zwembad en de stad Kinshasa. Samen met de filmmakers Paul Shemisi en Nisar Saleh uit Kinshasa maakt ze een videoverslag van haar ontmoetingen met verschillende mensen. De film confronteert haar persoonlijke geschiedenis, in de vorm van oude foto’s en herinneringen, met de realiteit, wat haar de mogelijkheid biedt om op een andere manier naar het heden en de toekomst te kijken. Verschillende ontmoetingen passeren de revue: het gezin dat nu in haar ouderlijk huis woont, professoren en studenten van de departementen Geschiedenis en Artificiële Intelligentie, een slam-dichter, voorbijgangers op straat, enz. De tekst ‘Civiliser le Congo Belge: de la coercition à la persuasion‘ van de Congolese historicus Sindani Kiangu was een belangrijke inspiratiebron voor haar vragen over de invloeden van kolonisatie op de hedendaagse congolese maatschappij.

* Voor dit project werkte de kunstenaar samen met een groep Belgen met Congolese roots die in de omgeving van Mechelen wonen: Lieven Miguel Kandolo, Anne Wetsi Mpoma, Georgine Dibua, Jessy Ohanu, Michel Witanga, Joël Ndombe, Nadia Nsayi, Rina Rabau, Stella Okemwa, Don Pandzou, Floribert Beloko, Michel Mongambo, Sarah Bekambo.

The Copy
tentoonstelling 18 oktober 15u – 21u, en 19 en 20 oktober 11u – 21u
Contour Biennale 2019
https://www.contour9.be/nl/contour/
nona kunstencentrum,Begijnenstraat 19, 2800 Mechelen

Monument Schuttersvest (van Lode Eyckermans) klein   

In Mechelen huldigt een intrigerend koloniaal beeld van Lode Eyckermans op de Schuttersvest 31 “pioniers die stierven voor de beschaving in Congo”. Een van deze pioniers is echter de bevelhebber Van Kerckhoven, een notoir wrede commandant tijdens het bewind van koning Leopold II van België. Het beeld toont twee gestileerde Congolese hoofden, van een man en een vrouw, als een Januskop. Het esthetiseert wat problematisch het “Afrikaanse ras” wordt genoemd en zou dus eerder als een eerbetoon beschouwd kunnen worden, wat in schril contrast staat met de inscriptie op de sokkel. De inscriptie vertelt namelijk maar één kant van het verhaal, de belgische.

Om deze reden vroeg Bie Michels aan de beeldhouwer Raf Vergauwen om een kopie op schaal van het monument te maken. Samen met een groep Belgen met Congolese roots die in de omgeving van Mechelen wonen*, werkte ze maandenlang aan een voorstel voor een nieuwe inscriptie voor deze kopie. In juni 2019, na verschillende vergaderingen en werksessies stelde de groep tijdens een bezoek aan het stadhuis deze nieuwe alternatieve inscriptie voor aan de burgemeester van Mechelen, met het voorstel om deze ook als een tekst nabij het oorspronkelijk monument te plaatsen. Deze toont beide zijden van de geschiedenis, focust hiervoor op het woord ‘beschaving’ en erkent de impact die de belgische kolonisatie heeft gehad op Congo. Hoewel kritisch, demonstreert hun tekst ook een positieve kijk op de toekomst, namelijk een maatschappij van gelijkheid en respect.

Een paar weken voor hun bezoek heeft de stadsraad echter al een nieuwe tekst geplaatst, volgens de groep te beperkt in zijn – uitsluitend historisch duidende – boodschap. Tijdens hun bezoek confronteert het gezelschap de burgemeester ook met hun teleurstelling over het feit dat de inwoners van Mechelen niet betrokken geweest zijn bij de plaatsing van deze nieuwe tekst.

De voorgestelde inscriptie van de groep:

DE KOLONISATIE VAN CONGO
BETEKENDE EEN SCHOK
VOOR DE MENSELIJKE BESCHAVING.
IN HAAR NAAM ZIJN ER GRUWELDADEN GEBEURD,
DORPEN VERBRAND
EN OUDE KONINKRIJKEN VERDWENEN.

ZIJ SNEED CONGO AF VAN ZIJN GESCHIEDENIS,
DROEG BIJ TOT DE BELGISCHE WELVAART
EN ONTWRICHTTE CONGO’S SAMENLEVING.

BESCHAVING BETEKENT RESPECT,
GELIJKHEID EN DIALOOG,
MET PERSPECTIEF
OP EEN GEZAMENLIJKE TOEKOMST.

DIT NIEUWE OPSCHRIFT BRENGT HULDE
AAN DE MILJOENEN SLACHTOFFERS EN HELDEN
VAN HET KOLONIALE TIJDPERK,
BEKEND EN MINDER BEKEND.

BAKOKO NA BISO:
NGAKAPI
BOALI
WOTO-A-MBENGA
LUSINGA IWA NG’OMBE
KASONGO NYEMBO
SIMON KIMBANGU
PAUL PANDA FARNANA
PATRICE LUMUMBA
JOSEPH MALULA
PAUL LOMAMI-TSHIBAMBA

Sommige leden ondertekenden en publiceerden hierover een brief in De Standaard op 26 juni 2019.

Opiniestuk De Standaard 26 juni 2019 – papieren krant

Opiniestuk De Standaard 26 juni 2019

Artikel Knack 26 oktober 2019